Kategoria I wojna światowa

W związku z planowanym wydaniem książki dotyczącej działań wojennych na obszarze wsi Tarnogóra w okresie I Wojny Światowej, zwracam się z apelem do mieszkańców wsi Tarnogóra, oraz wszystkich którym na sercu leży jak najobszerniejsze przedstawienie tematu, o zebranie relacji pisemnych (moga być inne formy np. nagrania z wykorzystaniem telefonu) od mieszkańców, nestorów naszej wsi, na temat tego jak wyglądała Tarnogóra w okresie I Wojny Światowej, przebieg walk w latach 1914-1915, jak wyglądało życie codzienne, jak żyli i  gdzie mieszkali, bo przecież Tarnogóra byla spalona itd. Jeżeli są jakieś dokumenty, zdjęcia z tego okresu, proszę o dostarczenie w celu sfotografowania, utrwalenia.

Edward Kak Prezes SPT

Pan Adam Olko przysłał skany map alokacji wojsk podczas bitwy w pobliżu Tarnogóry w maju/czerwcu 1915 roku. Serdecznie dziękujemy i zachęcamy do zapoznania się z tymi dokumentami. Wystarczy podnieś wieko „starej skrzyni”…

Pokolenie Tarnogórzan końca XIX wieku – któremu młodość przypadła na I Wojnę Światową – było pokoleniem tragicznym ale i wspaniałym. Tragicznym bo życie codzienne i rodzinne przerywały wojny, konieczność odbudowy wsi od samych podstaw – ale Tarnogórze i Polsce  nie odmówili potu ani krwi. Dlatego 21 czerwca 2015 roku uroczyście odsłonięto „Plac Pamięci” gdzie w punkcie centralnym umieszczono kamień na którym wyryto nazwiska 53 poborowych z Tarnogóry uczestników I Wojny Światowej. Na tablicy przy wejściu umieszczono informację o bitwie toczonej w maju-czerwcu 1915 roku w Tarnogórze, wraz z fotografiami niektórych uczestników I Wojny Światowej z Tarnogóry – w większości są to zdjęcia z okresu wojny.
Odsłonięcia Placu Pamięci i pomnika dokonali: Senator RP Janina Sagatowska, Burmistrz Miasta i Gminy Nowa Sarzyna Jerzy Paul, Sołtys wsi Tarnogóra Jan Maczuga oraz Sekretarz Zarządu Stowarzyszenia Przyjaciół Tarnogóry Franciszek Półćwiartek.

Inicjatywa pn.”Plac Pamięci” została zrealizowana w ramach „Funduszu Inicjatyw Obywatelskich ” – Akademia Aktywnych Obywateli – Podkarpackie Inicjatywy Lokalne.Nr wniosku 476/2015. Pomocy udzieliła także Rada Sołecka wsi Tarnogóra oraz Gmina Nowa Sarzyna w ramach funduszu sołeckiego.

Edward Kak

Zapraszamy do galerii zdjęć autorstwa Tadeusza Kaka, które powstały podczas uroczystości otwarcia Placu Pamięci w Tarnogórze. TUTAJ

Z PAMIĘTNIKA RAJNERCZYKA 16 MAJA – 5 CZERWCA 1915r.

1. Wojna pozycyjna nad Sanem 16 – 31 maja 1915r.

W ostatnim odcinku naszej serii chciałbym przedstawić historię najbliższą, dotyczącą Tarnogóry i okolicy, która rozegrała się po klęsce Rosjan w bitwie gorlickiej, na terenie gminy Nowa Sarzyna. Opowiada o niej w swoim pamiętniku, oficer Max Ritter von Hoen z tzw. pułku Rajnerczyków, biorący udział w walkach na terenie wsi Tarnogóra. Opowieść tą możemy przedstawić dzięki tłumaczeniu pana Andrzeja Gliwy.

Żołnierze austriaccy w lasach opodal Tarnogóry

16 maja – Podczas gdy Rajnerczycy przedpołudniem 16-tego pilnie wykańczali dekunki uderzyły około godz. 11 2 ciężkie granaty na płd. od kościoła, w dom dowództwa batalionu oraz w dom gdzie trzymano konie powozowe 10 kompanii i spowodowały pożar. Początkowo sądzono, że są to przypadkowe trafienia, które przytrafiły się najbardziej na przedzie pracującym kompaniom, lecz dalszy systematyczny ostrzał pokazał, że chodzi tu o systematyczne podpalenia. Wkrótce zapaliło się także w Porembie i Tarnogórze, jak również stanął w płomieniach las koło leśniczówki, gdzie sztab brygady miał kwaterę. Leżące poza Tarnogórą rezerwy Obst. Zillnera – 15 komp. i Oddział Karabinów Maszynowych musiały się cofnąć na skraj lasu. Najgorzej było we Sarzynie, gdzie pokryte słomą domy na płn-wsch. od kościoła całkowicie uległy spaleniu. Baterie dział mogły tylko z pomocą rezerw 10 komp. zostać odstawione w bezpieczne miejsce, przy 11 komp. wybuchła panika, z powodu szalejącego na jej tyłach ognia, którą dopiero Kdt. Fritz Passelt ze swoim plutonem zażegnał. Sierżant Franz Sollner z 11 komp. biegł ponownie przez płonąca wioskę, aby przynieść najbardziej do przodu wysuniętym liniom rozkazy.

Płonąca Tarnogóra

Pomni wcześniejszych doświadczeń w tym rusofilskim otoczeniu oraz tylko przez zdradę tłumaczonym ostrzałem punktów pobytu sił brygady usunięto wieczorem całkowitą ludność cywilną z obszaru walki w Łukowej przez 6 komp., która równocześnie obszar na wschód od Trzebośnicy po San przemierzała, ponieważ widziano tam rosyjskie patrole.

Czytaj więcej

NAJWIĘKSZA BITWA I WOJNY ŚWIATOWEJ

Muzeum Regionalne PTTK w Gorlicach – bohaterowie dramatu

Aby zrozumieć co stało się w Tarnogórze w czerwcu 1915 roku, musimy prześledzić działania wojenne w rejonie Gorlic. Tam właśnie zaczęła się kontrofensywa wojsk niemieckich i austro-węgierskich, która diametralnie zmieniła obraz frontu wschodniego, doprowadziła do przejęcia ziem całego nieomal zaboru rosyjskiego, przez armie Trójprzymierza, i przy okazji do zrównania Tarnogóry z ziemią. Październik 1914 roku oraz maj-czerwiec 1915, należą do najtragiczniejszych dat w historii Tarnogóry, a bitwa pod Gorlicami uważana jest przez wielu historyków za największą, stoczoną podczas pierwszej wojny światowej.

Czytaj więcej

„BITWA POD RUDNIKIEM”

Conrad von Hotzendorf

Generał Conrad von Hotzendorf pisał: „atak najbardziej odpowiada duchowi wojny, jej celem jest bowiem narzucenie woli przeciwnikowi przez zniszczenie jego siły„.

Plan przeciwko Rosji przewidywał użycie 3/5 sił zmobilizowanych, reszta miała być skierowana przeciwko Serbii. Austriacy zakładali szybki atak z południa wspierany silnym uderzeniem niemieckim z północy, niestety Niemcy skoncentrowali gros swoich sił na froncie zachodnim licząc na szybkie zwycięstwo nad Francją, a ta nie chciała się poddać…

Dowództwo CK Armii zdawało sobie sprawę, że bez pomocy Niemców wielka ofensywa skazana będzie na porażkę, chciano przynajmniej silnym uderzeniem unieruchomić przeciwnika i przeszkodzić koncentracji jego wojsk i doczekać pomocy z zachodu.

Czytaj więcej

„NAPRZECIWKO SIEBIE”.

Po zabójstwie arcyksięcia Ferdynanda i Jego małżonki w Sarajewie 28 lipca 1914 roku, przez Gawriło Principa, wydarzenia potoczyły się z niezwykłą szybkością:

• jeszcze tego samego dnia Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii
• 31 lipca – ultimatum niemieckie wobec Francji
• 1 sierpnia – Niemcy wypowiadają wojnę Rosji. W sierpniu wojska rosyjskie wkraczają do Galicji i Prus Wschodnich
• 2 sierpnia – wojska niemieckie wkraczają do Luksemburga
• 3 sierpnia – Niemcy wypowiadają Francji wojnę
• 3 sierpnia – wojska niemieckie wkraczają na terytorium Belgii
• 4 sierpnia – niemiecka artyleria ostrzeliwuje Kalisz
• 4 sierpnia – Wielka Brytania wypowiada wojnę Niemcom. Rozpoczyna się morska blokada Niemiec

Przed pogrzebem książęcej pary

W przeciągu zaledwie kilku dni, dotychczasowy ład legł w gruzach. Stanęły naprzeciw siebie największe potęgi gospodarcze i militarne ówczesnego świata, tym samym zakończył się wiek pary i stali, okres który jeszcze bardzo długo będzie wpływał na bieg wydarzeń w Europie. Wszak okres międzywojenny przez wielu historyków traktowany jest jako krótka przerwa w cały czas trwającym konflikcie światowym, czyżby wojna światowa skończyła się dopiero w 1945 roku?

Skupimy się tu na armiach, które były głównymi aktorami na froncie wschodnim, Austro-Węgrach, Niemcach i Rosji.

Czytaj więcej

„GALICJA ZA FRANCISZKA JÓZEFA”

Franciszek Józef rozpoczął panowanie pod złymi auspicjami. Dokończył tłumienia rewolucji w 1848 r. i szybko przywrócił system absolutystyczny. W Galicji najpewniejszą podporą tronu Habsburgów byli urzędnicy i chłopi. Dla tych pierwszych najjaśniejszy pan był wzorem zawodowej pracowitości i sumienności. Podczas spisu ludności cesarz w rubryce zawód wpisał „samodzielny urzędnik”. Z kolei chłopi galicyjscy widzieli w cesarzu władcę dobrotliwego i sprawiedliwego.

Dworzec kolejowy w Jarosławiu przed I wojną światową

Trwałość tych uczuć w stosunku do wyidealizowanego władcy, kontrastuje w zestawieniu z dotkliwą codziennością; biedą, arogancją urzędników i niechęcią ziemiaństwa do jakichkolwiek ustępstw w stosunku do najniższej warstwy społeczeństwa. Szczególnie rok 1846 i zbrodnicza działalność Jakuba Szeli, pogłębiły wzajemne niechęci między chłopstwem a szlachtą. W 15 lat po rabacji galicyjskiej, w okolicach Tarnowa funkcjonowała jeszcze taka ludowa przyśpiewka:

Kościół farny w Leżajsku w czasach Franciszka Józefa

Dana moja dana,
Siekiereczką pana,
Toporzyskiem panią,
Wszystkie dzieci za nią.

W tej sytuacji „cysorz” urastał do rangi osoby współczującej, sprawiedliwej ale niedostępnej. Księża zarówno obrządku rzymskiego, jak i grecko-katolickiego, wychowywali chłopów w duchu lojalizmu i poszanowania wszelkiej władzy. Mit dobrego cesarza powodował, że chłopi byli przekonani, że zniesienie poddaństwa i pańszczyzny zawdzięczają wyłącznie Franciszkowi Józefowi. Jeśli, któryś z chłopów poczuł się skrzywdzony bądź to przez urzędników, bądź przez szlachcica, mówił, że „pójdzie do cesarza, to tam sprawiedliwość znajdzie”.

Czytaj więcej

„TRZEJ KUZYNI”

I. Cesarz Wilhelm II „Wiluś”

Cesarz Niemiec Wilhelm II (1859 – 1941) był pierworodnym synem Cesarza Fryderyka III i księżniczki brytyjskiej Wiktorii, która była najstarszą córką królowej Wielkiej Brytanii o takim samym imieniu. Wilhelm, Wiktor, Albert – takie imiona na chrzcie otrzymał późniejszy Cesarz, przyszedł na świat 27 stycznia 1859 r. Dzięki babce, Cesarzowej Auguście, małżonce Cesarza Wilhelma i wnuczce Cara Rosji Pawła I, płynęła w nim także krew rosyjskiej dynastii Romanowów. Tak więc był potomkiem trzech wielkich, europejskich dynastii. Poród był ciężki, noworodek nie dawał oznak życia, dlatego lekarze zajęli się przede wszystkim ratowaniem jego dziewiętnastoletniej matki. Trzy dni po narodzinach stwierdzono u następcy tronu zwichnięcie stawu łokciowego lewej ręki. Jego lewa ręka była wyraźnie krótsza, a dłoń zniekształcona. Przyszły Cesarz do końca życia miał pozostać kaleką. Jak wiadomo fakt kalectwa może ujemnie wpływać na zdrowie psychiczne człowieka. Można tylko przypuszczać, że mógł on być przyczyną wielu dziwnych zachowań Wilhelma – warto wspomnieć charakterystyczną skłonność Cesarza do zmiany nastrojów.Uwielbiał armię i to do niej, a nie do narodu, zwrócił się ze swą pierwszą proklamacją po objęciu tronu. Kochał defilady i mundury, potrafił zmieniać je nawet kilka razy dziennie. Nie uznawał sprzeciwu i bywał kapryśny, w obcowaniu z innymi był człowiekiem kanciastym i zadufanym w sobie. Śmiało możemy powiedzieć, że nigdy nie wyzbył się tych wad.

Czytaj więcej